NHÀ Ở XÃ HỘI VIỆT NAM - BỘ MÔN KIẾN TRÚC CÔNG NGHIỆP - ĐẠI HỌC XÂY DỰNG

Ngày 22/01/2018
Báo cáo đề dẫn Hội thảo khoa học về NOXH 2016: "Bức tranh toàn cảnh về NOXH - Thách thức và Cơ hội"
07/12/2016
Báo cáo đề dẫn Hội thảo khoa học về NOXH 2016:
"Bức tranh toàn cảnh về NOXH - Thách thức và Cơ hội"





BỐI CẢNH    
       

Bối cảnh chung

- Trên thế giới các quốc gia được phân thành các nhóm: i) Nước công nghiệp hay các nước phát triển; ii) Nước công nghiệp mới; iii) Nước đang phát triển và iv) Nhóm nước còn lại. Việt Nam thuộc nhóm nước đang phát triển và là nước đi sau trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa;
- Việt Nam đang trong quá trình đổi mới toàn diện nền kinh tế; mong muốn đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng xã hội phải vừa giải quyết các vấn đề mang tính hiện tại, vừa phải giải quyết các vấn đề của ngày mai và tương lai để chủ động đáp ứng nhu cầu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế.
- Năm 2016, là năm Việt Nam khởi nghiệp.

Bối cảnh và nhu cầu phát triển nhà ở xã hội (NOXH)   

- Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ ở Việt Nam, tại thời điểm 1/4/2014: Dân số Việt Nam đạt 90,5 triệu người (mỗi năm dân số tăng lên khoảng gần 1 triệu người). Quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh. Hiện có 33,1% dân số sống tại khu vực thành thị và 66,9% tại nông thôn. Tỷ suất tăng dân số thành thị hằng năm 3,3%. (tương đương với tăng dân số hàng năm tại các đô thị trong quá trình đô hóa vào khoảng 0,8- 0,9 triệu người). Việt Nam chỉ có 46,6% hộ gia đình sống trong nhà kiên cố, còn lại: 43,7% hộ sống trong nhà bán kiên cố, 5,9% hộ có nhà thiếu kiên cố và 3,7% hộ có nhà đơn sơ. Diện tích nhà ở bình quân đầu người của cả nước là 20,6m2/người, với 23m2/người tại khu vực thành thị và 19,5m2/người tại khu vực nông thôn.
- Hàng năm Việt Nam không chỉ phải tạo thêm khoảng 1 triệu việc làm mà còn phải đầu tư xây dựng mới thêm khoảng 25 triệu m2 nhà ở. Với khả năng chi trả nhà ở theo mức thu nhập hàng tháng còn rất thấp, khoảng 4 triệu đồng/tháng (thuộc nhóm thấp nhất ASEAN), nhu cầu về NOXH trong những năm tới là rất lớn. Chỉ riêng khu vực đô thị, dự kiến hàng năm phải xây dựng khoảng 10 triệu m2 NOXH;
- Theo Luật nhà ở; Nghị định số 100/2015/NĐ-CPvề phát triển và quản lý NOXH, NOXH là nhà ở được Nhà nước ưu tiên đáp ứng cho 10 nhóm đối tượng. Trong đó nhóm đối tượng: Hộ gia đình nghèo và cận nghèo tại khu vực nông thôn; Người thu nhập thấp, hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị; Người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp trong và ngoài KCN; Cán bộ, công chức, viên chức; Học sinh, sinh viên, được hình thành chủ yếu do quá trình đô thị hóa và tăng dân số; là nhóm đối tượng có số lượng lớn nhất, nếu giải quyết được vấn đề nhà ở cho nhóm đối tượng này, về cơ bản sẽ giải quyết được vấn đề NOXH của quốc gia.
- Thị trường bất động sản dần hồi phục. 

TIỀN ĐỀ  

Phát triển NOXH trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa mang tính tất yếu    

Trong tiến trình lịch sử công nghiệp hóa và đô thị hóa (sự xuất hiện một số lượng lớn các nhà máy với nhu cầu rất lớn về lao động kéo theo dòng di cư hàng triệu người rời bỏ khu vực nông thôn ra đô thị) quốc gia nào không phát triển và quản lý NOXH nhanh và có hiệu quả sẽ dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhà ở với mức độ lớn. Người lao động chỉ được sống trong các ngôi nhà có điều kiện sống tối thiểu (nhà trọ), hoặc cư trú tại chỗ ở bất hợp pháp (gầm cầu, bờ sông..tạo thành các khu nhà ổ chuột), làm nảy sinh nhiều vấn đề về xã hội và môi trường, giảm vị thế của quốc gia.
Tại các nước đang phát triển như Việt Nam, ngay trong phạm vi quốc gia lại phân ra thành nhiều khu vực với mức độ đô thị hóa và mức thu nhập của người lao động khác nhau. Mỗi khu vực này đòi hỏi cách giải quyết vấn đề NOXH khác nhau với các mô hình phát triển, loại doanh nghiệp, loại sản phẩm khác nhau. Ví dụ, trong khu vực trung tâm đô thị hay ven trung tâm đô thị loại đặc biệt, loại I, dự án nhà ở thương mại có vai trò chủ yếu đáp ứng nhu cầu cho tầng lớp trung lưu. Tại các vùng ven đô thị, là nơi bố trí các dự án NOXH với quỹ đất rẻ, nhà thấp tầng, quy mô căn hộ hạn chế, phù hợp với khả năng chi trả của người lao động có mức thu nhập trung bình đến thấp...

Chủ trương, chính sách và các chương trình phát triển NOXH tại Việt Nam 

Quan điểm và nguyên tắc chung phát triển và quản lý NOXH: là nhất quán và rõ ràng, được xác định và thể hiện trong Hiến pháp 2013; Luật Nhà ở - Luật số 65/2014/QH13, Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030; Nghị định số 100/2015/NĐ-CP về phát triển và quản lý NOXH, gồm các nội dung cơ bản:
- Phát triển NOXH là mục tiêu của toàn thể xã hội: “ Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp”;
- Nhu cầu về NOXH ngày càng lớn do tăng dân số, quá trình đô thị hóa và khả năng chi trả cho nhà ở hạn chế. Nếu không giải quyết tốt nhu cầu này, tại các khu đô thị rồi sẽ xuất hiện các khu nhà ở tạm bợ, nảy sinh nhiều vấn đề về an sinh xã hội và môi trường;
- Phát triển NOXH tại Việt Nam được coi là một trong những chương trình phát triển kinh tế - xã hội quan trọng của quốc gia. Nhà nước không thu tiền sử dụng đất để giảm giá nhà, hỗ trợ vốn vay lãi suất thấp…đó cũng chính là đầu tư cho tăng trưởng;
- Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư đều có vai trò và trách nhiệm trong việc phát triển NOXH; Phát triển NOXH phải đi đôi với việc nâng thu nhập của người dân để tăng khả năng chi trả cho nhà ở.

Kế hoạch phát triển NOXH và kết quả đạt được:
Theo Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến 2020 và tầm nhìn 2030, trong giai đoạn 2011-2020 phải xây dựng khoảng 22,5 triệu m2 NOXH, tương đương với việc phải xây dựng khoảng 2,25 triệu m2 NOXH hàng năm. Kết quả đạt được trong giai đoạn 2011- 2015 vào khoảng 2,8 triệu m2, tương đương với khoảng 0,6 triệu m2 NOXH/năm.
Điều đó có nghĩa là trong những những năm tới 2016-2020, mỗi năm phải xây dựng khoảng 4 triệu m2 sàn NOXH, gấp khoảng hơn 4 lần so với năng lực hiện có. Kỳ tích này không thể thực hiện được với số lượng các doanh nghiệp xây dựng NOXH và mô hình phát triển NOXH như hiện tại.

THỰC TIỄN VÀ YÊU CẦU PHÁT TRIỂN  

- Bức tranh toàn cảnh về phát triển và quản lý NOXH tại Việt Nam, giai đoạn công nghiệp hóa, đô thị hóa là rộng lớn, song mờ nhạt và còn nhỏ bé về giá trị. Dự báo đến giai đoạn 2018-2020, phát triển NOXH không thể duy trì như tình trạng hiện tại mà sẽ có sự bùng nổ trong phạm vi cả nước, cùng với đó là sự gia tăng số lượng các tổ chức, doanh nghiệp đầu tư xây dựng NOXH; sự tham gia tích cực xây dựng nhà ở cho công nhân của các doanh nghiệp sử dụng lao động; sự chủ động xây dựng, nâng cấp nhà ở của chính cộng đồng xã hội; sự phát triển tương xứng của hệ thống kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hệ thống cơ sở dữ liệu....
- Phát triển và quản lý NOXH, đáp ứng được nhu cầu thực tiễn chính là một trong những nội dung của định hướng xã hội chủ nghĩa trong khái niệm về Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; là một trong những thước đo trình độ quản trị quốc gia và khả năng kiến tạo của Nhà nước (thúc đẩy hình thành nhiều doanh nghiệp và tạo điều kiện cho xã hội tiếp cận một cách công bằng các nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước, đặc biệt là đất đai và tài chính); là cơ hội và thị trường rộng lớn cho doanh nghiệp xây dựng, cộng đồng khoa học công nghệ và xã hội có liên quan khởi nghiệp.
- Phát triển NOXH với một quy mô lớn không thể theo kiểu đơn lẻ, rời rạc, mà phải thực hiện một cách tổng thể, theo nguyên tắc sản xuất hàng loạt, mang tính công nghiệp với các Mô hình công nghệ phù hợp để có thể huy động có hiệu quả các nguồn lực quốc gia, doanh nghiệp và cộng đồng xã hội tại mỗi địa phương.
 
Với tầm nhìn của Chính phủ kiến tạo và ý chí của Quốc gia khởi nghiệp, Việt Nam sẽ sớm đạt được mục tiêu: “Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp” và dần hướng tới: Mọi gia đình Việt Nam ai cũng có nhà ở - Một căn nhà khang trang với môi trường sống phù hợp, để “An cư – lạc nghiệp”, Dân giàu - Nước mạnh.

Ban tổ chức Hội thảo rất mong các quý vị đại biểu trao đổi, đóng góp ý kiến, phù hợp với mục tiêu của Hội thảo: Nhận diện bức tranh toàn cảnh NOXH Việt Nam – Cơ hội và thách thức, góp phần phát triển nhanh và quản lý hiệu quả NOXH Việt Nam giai đoạn 2017-2020-2030.

TS. Phạm Đình Tuyển, Bộ môn KTCN, ĐHXD

Liên kết website